Hiểu Đúng Hệ Mặt Trời: Khám Phá Những Điều Bạn Chưa Biết

Những hình ảnh về Hệ Mặt trời thường không phản ánh đúng kích thước và chuyển động của các hành tinh.

Nhiều người đã nhìn thấy những bức tranh minh họa về Hệ Mặt trời, nhưng rất ít trong số đó thể hiện đúng tỷ lệ thực tế. Những hình ảnh này thường bị phóng đại kích thước của các hành tinh và sắp xếp gần nhau hơn để tạo điều kiện cho người xem dễ hình dung. Nếu bạn có cơ hội chiêm ngưỡng Hệ Mặt trời thực tế, tất cả những thiên thể này sẽ trông giống như những điểm nhỏ bé, mờ nhạt và cách xa nhau vô cùng.

Trong không gian thật, Hệ Mặt trời chỉ giống như một phần nhìn từ bầu trời đêm ở Trái đất. Khi chúng ta ngước nhìn bầu trời, thực tế là chúng ta đang quan sát một phần rộng lớn của Hệ Mặt trời.

Các hành tinh và quỹ đạo của chúng được trình bày theo tỷ lệ thực tế. Nhiều quỹ đạo, như quỹ đạo của Trái đất, nằm gần hơn với Mặt trời so với các hành tinh phía ngoài. (Ảnh: Spacecentre).

Nếu mô phỏng chính xác theo tỷ lệ thực tế từ bên ngoài, Mặt trời sẽ chỉ là một điểm sáng rất nhỏ. Một số hành tinh lớn có thể trông giống như những ngôi sao, trong khi những hành tinh khác sẽ quá mờ để có thể quan sát bằng mắt thường.

Chuyển động thực tế của Trái đất và Hệ Mặt trời

Tất cả các hành tinh đều quay quanh trục của mình và xoay quanh Mặt trời. Tuy nhiên, đối với người đứng trên Trái đất, họ có thể cảm thấy mình đang đứng yên, nhưng thực tế là không phải như vậy. Trái đất tự xoay quanh trục của nó với tốc độ khoảng 1700 km/h (0,5 km/s).

Mặc dù tốc độ này có vẻ lớn, nhưng nếu so với những chuyển động khác trong Hệ Mặt trời và dải ngân hà, đây chỉ là con số nhỏ.

Giống như các hành tinh khác, Trái đất quay quanh Mặt trời với tốc độ lớn hơn nhiều so với tốc độ quay quanh chính mình, cụ thể là 30 km/s. Sau 365 ngày, Trái đất sẽ quay trở lại điểm xuất phát, mặc dù Mặt trời cũng không đứng yên.

Mô hình chính xác mô tả cách các hành tinh quay xung quanh Mặt trời và di chuyển qua thiên hà theo hướng khác, nhưng vẫn giữ trong cùng một mặt phẳng. (Ảnh: Rhys Taylor).

Tất cả các ngôi sao, hành tinh, đám mây khí, hạt bụi, lỗ đen, vật chất tối và nhiều yếu tố khác trong thiên hà Milky Way đều đang di chuyển. Từ vị trí quan sát trên Trái đất, cách trung tâm thiên hà khoảng 25.000 năm ánh sáng, Mặt trời quay quanh dải ngân hà theo hình elip, và thời gian để hoàn thành một vòng là khoảng 220-250 triệu năm.

Tốc độ di chuyển của Mặt trời trong hành trình này ước tính khoảng 200-220 km/s, một con số rất lớn nếu so với tốc độ quay của Trái đất và tốc độ di chuyển của hành tinh xung quanh Mặt trời, cả hai đều nghiêng so với mặt phẳng chuyển động của Mặt trời trong thiên hà.

Mặc dù vậy, trong suốt hành trình, các hành tinh vẫn nằm trong cùng một mặt phẳng, không có hiện tượng di chuyển trước hay sau nhau như một số hình minh họa thường cho thấy.

Tốc độ di chuyển thực sự trong vũ trụ

Không chỉ có Trái đất và Mặt trời di chuyển, mà toàn bộ dải ngân hà cũng không đứng yên; nó đang chuyển động do lực hấp dẫn của các vật chất trong vũ trụ. Trong cụm địa phương, gồm hơn 50 thiên hà, bao gồm Milky Way, có thể đo tốc độ di chuyển của Milky Way bằng cách so sánh với thiên hà lớn nhất trong cụm, Andromeda.

Cụm thiên hà này đang tiến về phía Mặt trời với tốc độ 301 km/s. Nếu tính đến chuyển động của Mặt trời trong Milky Way, thì Andromeda và dải ngân hà đang lại gần nhau với tốc độ khoảng 109 km/s.

Tại quy mô lớn nhất, không chỉ Trái đất và Mặt trời di chuyển, mà toàn bộ thiên hà cũng đang di chuyển do những lực vô hình trong vũ trụ. (Ảnh: NASA/ ESA).

Cụm địa phương không hề cô lập; các thiên hà khác và các cụm xung quanh tạo ra những lực hấp dẫn lẫn nhau. Các nhà khoa học ước tính rằng những cấu trúc xa xôi này tạo ra thêm tốc độ 300 km/s cho chuyển động của chúng ta.

Nếu cộng tất cả các chuyển động lại, từ việc Trái đất tự quay, Trái đất quay quanh Mặt trời, Mặt trời di chuyển quanh thiên hà, cho đến việc Milky Way tiến về phía Andromeda và các vùng lân cận kéo hoặc đẩy cụm địa phương, tốc độ thật sự mà chúng ta đang di chuyển trong vũ trụ là 368 km/s, cộng hoặc trừ khoảng 30 km/s tùy theo thời điểm trong năm và hướng quay của Trái đất, theo Tiến sĩ Ethan Siegal tại Đại học Florida, người viết blog Starts With A Bang.

Hành tinh của chúng ta và các hành tinh khác quay quanh Mặt trời trên một mặt phẳng, và toàn bộ mặt phẳng này cũng chuyển động theo quỹ đạo hình elip xuyên qua dải ngân hà.

Mọi ngôi sao giống như Mặt trời trong thiên hà cũng chuyển động theo hình elip, khiến Hệ Mặt trời có vẻ như lướt vào và ra khỏi mặt phẳng của dải ngân hà qua những chu kỳ hàng chục triệu năm, và mất khoảng 200-250 triệu năm để hoàn thành một vòng quanh dải ngân hà.