Khám Phá Thế Giới Cuốn Chiếu: Những Điều Thú Vị Về Loài Động Vật Này

Cuốn chiếu, hay còn được gọi là “con trăm chân”, là một sinh vật thú vị mà nhiều người vẫn nhầm lẫn với côn trùng. Loài vật này không thuộc nhóm côn trùng vì chúng sở hữu số lượng chân vượt xa số chân tối đa của côn trùng – chỉ có sáu chân. Vậy câu hỏi đặt ra là cuốn chiếu thực sự có bao nhiêu chân?

Nhiều người thường cho rằng cuốn chiếu có 994 chân do từ “milli-” trong tên gọi của nó, nhưng thực tế lại không phải như vậy.

Các nhà khoa học đã không chọn sử dụng tiền tố“milli-” để định danh số lượng chân mà loài này sở hữu. Thực tế, tên gọi “con trăm chân” không hề chính xác để chỉ số lượng chân của chúng.

Đặc điểm nhận dạng cụ thể của cuốn chiếu là ở mỗi đốt cơ thể lại có hai cặp chân.

Cuốn chiếu thuộc về nhóm động vật chân đốt, một lớp động vật không xương sống mà bao gồm nhện, bọ cạp và nhiều loài khác. Tất cả động vật chân đốt đều có bộ xương ngoài, cơ thể chia thành các đốt và có chân khớp. Trong khi đó, điểm khác biệt nổi bật của cuốn chiếu là ở mỗi đốt cơ thể có hai cặp chân, trái ngược với rết, chỉ có một cặp chân ở mỗi đốt. Do đó, tên khoa học của cuốn chiếu là Diplopoda, có nghĩa là “chân kép”.

Sự xuất hiện của rất nhiều chân giúp cuốn chiếu dễ dàng thích nghi với môi trường sống của chúng. Bằng chứng từ hóa thạch cho thấy cuốn chiếu là một trong những động vật sống trên cạn lâu đời nhất, đã tồn tại khoảng 400 triệu năm.

Trong Kỷ Than Đá, khoảng 300 triệu năm trước, đã có một loài cuốn chiếu tên là Arthropleura từng lớn lên tới 2 mét dài và 0,5 mét bề ngang. Ngày nay, kích thước của cuốn chiếu thường dao động từ 3mm đến khoảng 0,3 mét. Đến nay, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy khoảng 12.000 loài cuốn chiếu được phân bố khắp nơi trên thế giới, ngoại trừ lục địa Nam Cực, và con số ước tính có thể lên tới 80.000 loài.

“Mỗi quốc gia chỉ có một số loài cuốn chiếu và không xuất hiện ở nơi khác” – theo Derek Hennen, một ứng cử viên tiến sĩ nghiên cứu về côn trùng tại Virginia Tech. Hennen yêu thích cuốn chiếu đến mức đã lập một tài khoản Twitter (@DearMillipede) để chia sẻ mọi thông tin liên quan đến loài này.

Tại sao cuốn chiếu lại có nhiều chân như thế?

Cuốn chiếu ăn lá rụng, mà loại thức ăn này thường không chứa nhiều dinh dưỡng. Do đó, chúng dành phần lớn thời gian sống dưới lòng đất, ẩn mình dưới lớp lá và đá. Vậy điều gì giúp chúng di chuyển dễ dàng trong môi trường sống khắc nghiệt này? Nó chính là các cặp chân của chúng.

Hennen cho biết : “Collum (đốt cơ thể đầu tiên) hoạt động như một chiếc máy ủi, và việc sở hữu nhiều chân giúp cuốn chiếu tăng cường sức mạnh để đào sâu vào lòng đất”.

Cuốn chiếu có bao nhiêu chân phụ thuộc vào từng loài cuốn chiếu.

Cuốn chiếu non khi mới nở chỉ có một vài đôi chân, nhưng sau quá trình lột xác, chúng sẽ phát triển thêm đốt cơ thể mới cùng với hai cặp chân mới. Một số loài cuốn chiếu ngừng lột xác khi đã trưởng thành, trong khi số khác tiếp tục lột xác trong suốt cuộc đời – trung bình khoảng hai năm.

Vậy cuốn chiếu có bao nhiêu chân thực sự? Hennen đã chỉ ra rằng số lượng chân của chúng dao động từ 24 đến 750 chân, tùy thuộc vào từng loài.

Hennen cũng cho biết : “Có lẽ những người đã thấy loài này nói: ‘Con này quả thực có nhiều chân!’ nên mới đặt ra cái tên đó. Dù có chút rắc rối, cuốn chiếu về cơ bản tương tự như loài rết, chỉ là chúng có nhiều chân hơn”.

Thực tế, hầu hết các loài cuốn chiếu chỉ có dưới 100 chân.

Cuốn chiếu và rết: Sự khác biệt nổi bật

Cuốn chiếu có một số cơ chế phòng vệ đặc biệt, nhưng không phải bằng cách cắn hay chích (chúng có thị lực yếu, thậm chí một số loài không có mắt và chủ yếu dùng râu để tìm kiếm). Cách tự vệ chính của cuốn chiếu là cuộn tròn và tiết ra hóa chất để xua đuổi kẻ thù. Mặc dù hóa chất cuốn chiếu tiết ra rất khác nhau, nhưng ít khi gây hại cho con người.

Một số nghiên cứu cho thấy ở những khu vực nhiệt đới nhất định, loài khỉ có thể tìm đến cuốn chiếu để tận dụng những hóa chất này nhằm đuổi muỗi.

Ngược lại, rết lại có khả năng cắn và tiết ra chất độc. Dù vết cắn của rết có thể đau, nhưng không gây hại cho con người.

Xét về chân, chân của rết có xu hướng hướng ra ngoài, trong khi chân cuốn chiếu lại chúc xuống. Rết chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt trong khi cuốn chiếu có hai cặp. Nếu bạn không muốn lại gần để kiểm tra thì Hennen khuyên bạn hãy quan sát cách hành xử của sinh vật. Nếu chúng di chuyển nhanh thì đó là rết. Nếu chúng cuộn tròn lại thì đó là cuốn chiếu.