Cát: Tài Nguyên Quý Giá Đang Bị Đe Dọa Nghiêm Trọng

Có bao giờ bạn tự hỏi rằng ngoài dầu mỏ hay nước, còn tài nguyên nào khác đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt? Cát, một tài nguyên thiết yếu, đang dần trở thành nỗi lo ngại của các nhà khoa học và chuyên gia trên toàn cầu.

Cát không chỉ đơn thuần là một vật liệu phổ biến, mà còn đóng vai trò then chốt trong nhiều lĩnh vực như xây dựng, sản xuất thủy tinh và công nghệ chip bán dẫn. Theo thống kê, cát hiện đang được khai thác với tốc độ thậm chí còn cao hơn cả dầu mỏ, cho thấy mức độ tiêu thụ của nó đang ngày càng gia tăng. Mặc dù chúng ta có thể nghĩ rằng cát là vô tận, nhưng thực tế lại khác biệt hoàn toàn.

Cát là vật liệu được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ. (Ảnh: Baidu)

Mối Nguy Hiểm Từ Khủng Hoảng Cát Toàn Cầu

Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến tình trạng này chính là “cầu vượt cung”. Dù cát là nguồn tài nguyên có khả năng tái tạo tự nhiên, nhưng tốc độ khai thác vẫn vượt xa khả năng hồi phục của nó.

Theo ghi nhận của tổ chức Freedonia, hơn 13,7 tỉ tấn cát đã được khai thác cho các nhu cầu xây dựng trên toàn cầu vào năm 2016, chủ yếu tập trung ở châu Á, với Trung Quốc tiêu thụ gần 5 tỉ tấn. Cùng với đó, 2/3 sản lượng xi măng toàn cầu cũng được tiêu thụ ở Trung Quốc và Ấn Độ do nhu cầu đô thị hóa gia tăng.

Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), lượng cát được sử dụng hàng năm đã vượt qua con số 40 tỉ tấn, cao gấp đôi so với 20 năm trước đây. Dù cát có khả năng tự tái tạo, nhưng không thể theo kịp được tốc độ sử dụng của con người.

Nhu cầu sử dụng cát của các quốc gia đang quá lớn so với nguồn cung. (Ảnh: Baidu)

Chuyên gia Pascal Peduzzi, Giám đốc Cơ sở dữ liệu thông tin tài nguyên toàn cầu của UNEP, đã cảnh báo: “Chúng ta từng cho rằng cát có mặt ở khắp nơi, và không bao giờ nghĩ rằng thế giới sẽ cạn kiệt cát, nhưng ở một số nơi, điều này đã xảy ra”.

Hiện nay, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) là hai quốc gia có nhu cầu cát cao nhất thế giới. Chỉ trong vòng 40 năm, Singapore đã tăng thêm 130 km2 diện tích nhờ vào việc lấn biển bằng cát. UAE cũng tiêu thụ khoảng 185 triệu m3 cát để xây dựng các đảo nhân tạo phục vụ cho du lịch.

Hậu Quả Nghiêm Trọng Từ Khai Thác Cát

Việc xuất khẩu cát sang Singapore đã dẫn đến sự biến mất của 24 đảo cát ở Indonesia. Kết quả là, Indonesia đã cấm xuất khẩu cát sang Singapore, đồng thời Campuchia và Malaysia cũng đưa ra các lệnh cấm tương tự. UAE giờ đây phải nhập khẩu cát từ Úc vì nguồn cung trong nước đã cạn kiệt.

Tuy nhiên, nhu cầu cát vẫn tiếp tục gia tăng mà không có dấu hiệu giảm. Điều này đã dẫn đến tệ nạn buôn lậu cát trên toàn cầu, đặc biệt là ở Ấn Độ, nơi nhiều vụ bạo lực đã xảy ra chỉ vì tranh giành quyền khai thác.

Ngày nay, buôn lậu cát đã trở thành tệ nạn nghiêm trọng trên thế giới. (Ảnh: Baidu)

Theo Alex Gonzalez Davidson, một nhà hoạt động xã hội, ngành công nghiệp cát đang giao dịch khoảng 70 tỉ USD mỗi năm, trong đó ít nhất 15 tỉ USD đến từ các hoạt động khai thác trái phép.

Tại Maroc, khoảng một nửa lượng cát đang sử dụng được khai thác trái phép từ bờ biển, dẫn đến hiện tượng xói mòn và ảnh hưởng đến ngành du lịch. Tương tự, việc khai thác cát cũng gây thiệt hại lớn cho các rạn san hô ở Kenya và đe dọa sự sống còn của các loài cá sấu tại Ấn Độ. Trên sông Mekong, tình trạng khai thác cát đã làm hạ thấp lòng sông xuống vài mét trong vài năm qua.

Các chuyên gia cũng đã nhấn mạnh rằng việc khai thác cát quá mức sẽ dẫn đến sự phá huỷ hệ sinh thái, làm tăng nguy cơ thiên tai. Sự kiện sóng thần xảy ra tại Sri Lanka vào năm 2004 là minh chứng rõ ràng cho tác động nghiêm trọng của việc khai thác cát quá mức tại đảo quốc này.

Giá giao dịch cát đã tăng gấp 6 lần trong suốt 25 năm. (Ảnh: Baidu)

Giá cát tăng vọt vì nguồn cung cạn kiệt. Trong suốt 25 năm qua, giá giao dịch cát đã tăng lên gần 6 lần. Theo thông tin từ Centennial Construction Network, mức giá cát tại Trung Quốc đã đạt khoảng 138 NDT/m3 (tương đương hơn 450.000 đồng/m3) tính đến tháng 6 năm 2022.

Trên toàn cầu, nhiều quốc gia đã tăng giá thành sản phẩm có chứa cát do sự khan hiếm này. Vào tháng 6 năm 2022, hai công ty sản xuất wafer silicon nổi tiếng, ShinEtsu và SUMCO, đã thông báo rằng họ buộc phải tăng giá bán vì lý do cát trở nên ngày càng tốn kém.

Với nguy cơ cát đang ngày càng trở nên khan hiếm, các chuyên gia đã đưa ra những giải pháp nào để giải quyết vấn đề này?

Giải Pháp Cần Thiết Để Bảo Vệ Tài Nguyên Cát

Nhằm đối phó với thực trạng cạn kiệt cát tự nhiên, các nhà khoa học đã phát triển ra cát nhân tạo nhằm thay thế cho nguồn nguyên liệu tự nhiên này. Cát nhân tạo được nghiền từ đá và sỏi, loại bỏ tạp chất nên có thể sử dụng trực tiếp trong bê tông mà không cần sàng lọc. Cát nhân tạo có kích thước đồng nhất và cường độ chịu lực cao, rất lý tưởng cho các hoạt động xây dựng. Tuy nhiên, chi phí của cát nhân tạo vẫn còn khá cao.

Các nhà khoa học đã đưa ra giải pháp sử dụng cát nhân tạo để thay thế cát tự nhiên. (Ảnh: Baidu)

Ngoài ra, nhiều quốc gia đã bắt đầu sử dụng tro tái chế từ chất thải rắn để thay thế cát. Chẳng hạn, tại Zurich, Thụy Sĩ, một thành phố đang thực hiện dự án xây dựng với 98% bê tông là từ vật liệu tái chế.

Bên cạnh đó, tại Ấn Độ, có một sáng kiến đang được triển khai sử dụng nhựa thải để sản xuất bê tông. Cùng với đó, một số vật liệu khác như gỗ cũng đang được nghiên cứu và triển khai.

Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc cũng khuyến nghị các chính phủ cần phối hợp để thiết lập một bộ quy tắc chung về quản lý khai thác cát tự nhiên. Nếu bộ quy tắc này được thực hiện và tuân thủ nghiêm chỉnh, nguy cơ cạn kiệt cát và nạn buôn lậu cát sẽ có thể được khống chế.