Khu vực dưới băng Nam Cực lộ ra sau 120.000 năm tối tăm

Một vùng đất biển từng nằm dưới lớp băng dày tại Nam Cực vừa được phơi bày, mở ra cơ hội nghiên cứu một hệ sinh thái hoàn toàn xa lạ với ánh sáng và không khí trong hàng trăm thiên niên kỷ. Phát hiện khiến cộng đồng khoa học chú ý: đây là lần đầu khu vực đó tiếp xúc với điều kiện bề mặt kể từ thời tiền sử gần với 120.000 năm trước.

Băng Nam Cực.

Thảm băng A-68: nguồn gốc của vùng hé lộ

Nguyên do dẫn tới sự hé mở này là khối băng trôi rất lớn mang tên A-68. Khối băng có kích thước tương đương bang Delaware của Mỹ và được ước tính có khối lượng xấp xỉ một triệu tấn. Quá trình tách rời của nó không diễn ra trong chốc lát: những vết nứt trên thềm băng đã xuất hiện từ nhiều thập kỷ trước, với các dấu hiệu nứt rạn được ghi nhận từ thập niên 1960.

Vào một mốc quan trọng hồi tháng 7 năm ngoái, phần cuối cùng của A-68 tách ra hoàn toàn khỏi thềm băng. Sau khi trôi ra vùng biển phía nam, khối băng này tan dần và vùng đất bên dưới mới được phơi ra.

Quy mô khu vực vừa lộ diện

Khi A-68 dịch chuyển, một mặt nền biển rộng khoảng 5.800 km2 được để lộ. Trước đó, khu vực này bị che phủ bởi lớp băng dày, có nơi dày tới vài trăm mét, khiến phần đất và tầng nước bên dưới không từng được chiếu sáng hoặc tiếp xúc với khí quyển trong thời gian rất dài.

Ai đang nghiên cứu và vì sao họ vội vã?

Nhóm khảo sát đến từ Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh (BAS) đang thực hiện các chuyến thám sát để ghi nhận hệ sinh thái mới lộ. Lý do họ đẩy nhanh hoạt động là bởi môi trường dưới lớp băng có thể thay đổi nhanh chóng khi ánh sáng và không khí xâm nhập — điều này có thể tạo điều kiện cho các loài mới xâm nhập và làm thay đổi cơ cấu cộng đồng sinh vật bản địa.

Theo nhà sinh học biển của BAS, Katrin Linse, đội khoa học không có nhiều thông tin về khu vực này trước khi băng tan. Họ cần tiếp cận sớm để quan sát hệ sinh thái nguyên trạng trước khi các yếu tố ngoại cảnh làm thay đổi môi trường sống dưới đáy biển.

Khả năng tồn tại của sự sống đặc hữu

Ý niệm về một “thế giới riêng” bên dưới băng vĩnh khiến nhiều nhà nghiên cứu phấn khích. Trong quá khứ, các nhà khoa học từng tìm thấy những sinh vật có hình thái kỳ lạ ở vùng biển xung quanh Nam Cực: ví dụ sâu biển với hình dáng đặc biệt, cùng loài cá sống trong môi trường lạnh có cơ chế chống đông tự nhiên trong máu và dịch cơ thể. Những phát hiện này cho thấy sự sống có thể thích nghi cực kỳ tốt với điều kiện lạnh giá và bóng tối kéo dài.

Từ những dữ kiện đó, không có gì lạ khi nhà nghiên cứu đặt giả thuyết về khả năng xuất hiện các dạng sống độc đáo hoặc các cộng đồng sinh vật mang đặc trưng tiến hóa khác biệt trong khu vực vừa lộ diện. Tuy nhiên, giả thuyết vẫn cần kiểm chứng thông qua quan sát trực tiếp và phân tích mẫu.

Những câu hỏi khoa học còn bỏ ngỏ

Sự xuất hiện của vùng đất mới đặt ra nhiều vấn đề cần trả lời:

• Lớp cộng đồng sinh vật hiện hữu dưới băng có khác biệt lớn so với vùng biển lân cận hay không?
• Các loài tại đó có quá trình tiến hóa hay các cơ chế sinh học đặc thù để sống trong bóng tối kéo dài không?
• Sự xâm nhập của loài ngoài có nhanh chóng làm thay đổi cân bằng sinh thái khi ánh sáng chiếu xuống?

Để giải đáp, các nhà khoa học phải thu thập mẫu nước, trầm tích và sinh vật, đồng thời theo dõi thay đổi môi trường theo thời gian — trước và sau khi ánh sáng tiếp xúc với khu vực.

Thách thức thực địa và bảo tồn dữ liệu

Thám sát vùng biển Nam Cực luôn gặp nhiều khó khăn: điều kiện thời tiết khắc nghiệt, tiếp cận bằng tàu nghiên cứu và khả năng giữ mẫu khi đưa về phòng thí nghiệm. Thêm vào đó, vì khu vực vừa lộ có thể thay đổi nhanh, đội nghiên cứu phải làm việc với tiến độ gấp rút nếu muốn ghi lại trạng thái ban đầu của hệ sinh thái.

Một mục tiêu quan trọng là bảo tồn thông tin mô tả điều kiện tự nhiên trước khi các tác động từ bên ngoài làm thay đổi — điều này đòi hỏi phối hợp liên ngành giữa hải dương học, sinh thái biển và công nghệ lấy mẫu sâu.

Băng tan ở Nam Cực để lộ vùng đất 120.000 năm chưa từng thấy ánh Mặt trời.

Ý nghĩa rộng hơn của khám phá

Việc tiếp cận và phân tích khu vực này không chỉ mở rộng hiểu biết về đa dạng sinh học ở vùng cực mà còn giúp trả lời các câu hỏi lớn hơn về cách sinh vật thích nghi với điều kiện khắc nghiệt và cách hệ sinh thái phản ứng trước thay đổi môi trường. Những kiến thức thu được có thể góp phần vào nghiên cứu tiến hóa, sinh thái học biển sâu và cả các mô hình dự đoán biến đổi theo thời gian.

Kết luận: cần tiếp tục quan sát và thận trọng

Sự lộ diện của khu vực từng bị che phủ trong hơn 100.000 năm là một cơ hội hiếm có cho khoa học. Các phát hiện ban đầu khuyến khích nghiên cứu nhanh nhưng có phương pháp: ghi nhận hiện trạng, phân tích mẫu và theo dõi diễn biến trong thời gian dài. Chỉ dựa trên quan sát cẩn trọng mới có thể đánh giá chính xác những cộng đồng sinh vật đặc thù và mức độ dễ bị tác động của chúng khi môi trường thay đổi.

FAQ

Khối băng A-68 là gì?

A-68 là tảng băng trôi khổng lồ tách khỏi thềm băng Nam Cực. Kích thước của nó tương đương một bang ở Mỹ và quá trình tách rời diễn ra sau nhiều thập kỷ hình thành vết nứt.

Tại sao khu vực vừa lộ lại quan trọng với các nhà khoa học?

Bởi nơi này bị che phủ bởi lớp băng dày trong thời gian rất dài nên có khả năng chứa các cộng đồng sinh vật biệt lập hoặc các đặc điểm sinh học chưa từng được quan sát trước đó.

Những loài từng được tìm thấy ở vùng biển Nam Cực có điểm gì đặc biệt?

Các tìm thấy trước đây bao gồm một số loài có hình thái lạ và cá có cơ chế chống đông tự nhiên trong máu, cho thấy khả năng thích nghi cao với nhiệt độ cực thấp.

—

Để mở rộng góc nhìn liên quan tới các hiện tượng hiếm gặp và khám phá độc đáo, bạn có thể tiếp tục tìm hiểu những chủ đề khác trên trang.

Vốn hứng thú vì những điều hiếm gặp và độc đáo, bạn cũng nên đọc bài về bộ sưu tập siêu xe độc bản của Quốc vương Brunei để thấy cách giới sưu tầm thế giới ghi nhận và bảo tồn các vật phẩm hiếm – góc nhìn này bổ sung cho cảm nhận về giá trị của sự khan hiếm trong tự nhiên lẫn văn hóa.

Từ việc nghiên cứu những môi trường khắc nghiệt như dưới lớp băng, bạn có thể quan tâm tới các phân tích kỹ thuật và rủi ro trong ngành hàng không khi thời tiết cực đoan xảy ra; tham khảo bài cơ chế an toàn khi máy bay gặp bão để hiểu cách kỹ thuật và con người đối phó với tình huống nguy hiểm.

Nếu mối quan tâm của bạn là an toàn cá nhân trong tình huống hỗn loạn, hướng dẫn thực hành cũng rất cần thiết; bài kỹ thuật thoát khỏi đám đông hỗn loạn cho người lớn và trẻ em cung cấp chiến lược và mẹo thực tế để giảm rủi ro khi số đông biến động.