Thành phố 404 ở Cam Túc: Di tích bí mật của chương trình hạt nhân Trung Quốc

Giữa vùng hoang mạc Cam Túc tồn tại một khu đô thị ít người biết đến, không hiển thị trên nhiều bản đồ công khai và gắn liền với những chương trình quốc phòng mang tính tuyệt mật. Mọi đường vào khu vực này thường phải qua kiểm soát chặt chẽ; cái tên phổ biến nhất để gọi nơi đó là “Thành phố 404” — một địa danh mang dấu ấn thời chiến lạnh và nỗ lực xây dựng năng lực hạt nhân của Trung Quốc.

Với sự phổ biến của ảnh vệ tinh, rất ít nơi có thể hoàn toàn “mất tích” khỏi bản đồ. Tuy nhiên, Thành phố 404 được biết đến như một ví dụ về địa điểm được che giấu phục vụ mục tiêu quốc phòng: nó nằm trong tỉnh Cam Túc, gần ga Đê Oa Phố thuộc vùng hành chính của thành phố Ngọc Môn, và tiếp cận khu vực này đòi hỏi thủ tục xin phép tại đồn cảnh sát địa phương.

Khởi nguồn: đặt nền tảng cho chương trình vũ khí và không gian

Thành phố 404 được hình thành trong bối cảnh căng thẳng giai đoạn Chiến tranh Lạnh, khi giới lãnh đạo Trung Quốc quyết tâm tự phát triển công nghệ hạt nhân. Nguồn lực con người và vật chất được huy động về một địa điểm hẻo lánh; mục tiêu là tạo ra môi trường làm việc biệt lập cho các nhà khoa học và kỹ sư tham gia dự án chiến lược đó.

Mốc quan trọng trong quá trình thành lập là năm 1958, thời điểm chương trình nhận được sự đầu tư mạnh mẽ nhằm rút ngắn khoảng cách công nghệ so với các cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân. Địa điểm được chọn có toạ độ xấp xỉ 97,21 độ kinh đông và 40,10 độ vĩ bắc, biến vùng sa mạc thành một cụm cơ sở nghiên cứu và thử nghiệm.

Những người góp công: nhà khoa học và vai trò của họ

Tại đây làm việc một số chuyên gia quan trọng trong lĩnh vực vật lý hạt nhân và các ngành liên quan. Trong danh sách những nhân sự được nhắc tới, Đặng Giá Tiên được coi là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong tiến trình phát triển ngành vật lý hạt nhân của Trung Quốc. Những nỗ lực nghiên cứu tại Thành phố 404 góp phần đặt nền móng cho cả chương trình hạt nhân lẫn các ứng dụng khoa học kỹ thuật khác.

Điều kiện lao động và rủi ro phóng xạ

Hoạt động xử lý chất thải phóng xạ và tiếp xúc với môi trường làm việc có mức phơi nhiễm cao là thực tế được ghi nhận tại khu vực. Công nhân vận hành các khu vực liên quan phải chịu điều kiện đặc thù: thời gian làm việc bị giới hạn, có những quy định ngắt quãng thường xuyên trong ca để giảm thiểu phơi nhiễm; đồng thời, các trang phục bảo hộ sau khi sử dụng được xử lý theo một quy trình khắt khe, trong đó có cả việc chôn lấp để hạn chế lan tỏa chất nhiễm.

Những hậu quả lâu dài đối với sức khỏe của những người từng làm việc tại đây được phản ánh qua các sinh hoạt và thu nhập của cộng đồng lao động; một số người đã không thể trở về quê nhà sau khi hoàn thành nhiệm vụ, và họ được an táng ở khu mộ gần đó.

Kết cấu đô thị và hệ thống công trình ngầm

Bên trên mặt đất, khu dân cư và cơ sở làm việc của Thành phố 404 từng trông tựa như một thị trấn lao động bình thường; nhưng bên dưới lại là mạng lưới hầm trú ẩn và công trình phục vụ an ninh. Các hầm này được thiết kế để bảo vệ nhân lực và thiết bị khỏi các mối đe doạ bên ngoài, đồng thời giữ bí mật hoạt động. Những cấu trúc ngầm cùng với các khu xử lý chất thải tạo nên một hệ thống phức tạp khó tiếp cận đối với người dân thường.

Di sản, hiện trạng và lý do vắng bóng trên bản đồ

Do tính chất nhạy cảm của chức năng ban đầu, Thành phố 404 hiếm khi được thể hiện trên các tài liệu công khai. Sau hơn sáu thập kỷ kể từ khi được xây dựng, nhiều phần của khu vực đã rơi vào trạng thái bị bỏ hoang: một số người rời đi tìm cuộc sống mới, trong khi phần khác vẫn lưu lại dấu vết của thời kỳ hoạt động sôi nổi. Trên ngọn núi gần đó tồn tại một nghĩa trang nơi chôn cất những người đã cống hiến cho chương trình; điều này cho thấy giá phải trả về cả mặt nhân lực và sinh mệnh trong quá trình phát triển công nghệ quốc gia.

Tiếp cận địa điểm: thủ tục và lưu ý

Mặc dù địa lý của khu vực không còn hoàn toàn xa lạ với công nghệ vệ tinh, việc tiếp cận thực địa vẫn không dễ dàng. Người muốn đến phải qua ga Đê Oa Phố rồi làm việc với chính quyền địa phương; xin phép tại đồn cảnh sát là bước bắt buộc. Lý do là khu vực liên quan đến an ninh quốc gia và có các rủi ro tiềm ẩn về an toàn sức khỏe do tồn lưu chất phóng xạ.

Những ai quan tâm tới việc nghiên cứu lịch sử công nghiệp hạt nhân hoặc khảo sát hiện trạng di sản công nghiệp cần chuẩn bị kỹ về mặt pháp lý và tuân thủ các hướng dẫn an toàn do cơ quan quản lý cung cấp.

Bài học và giá trị lịch sử

Thành phố 404 là minh chứng cho một chương trình quốc gia được triển khai trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị. Ngoài giá trị lịch sử và khoa học, khu vực này còn đặt ra những câu hỏi về chi phí xã hội của các dự án mật và cách thức bảo quản, xử lý di sản có rủi ro môi trường. Việc nghiên cứu, ghi chép và bảo tồn thông tin liên quan tới những địa điểm như vậy giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình phát triển công nghệ gắn với an ninh và nhân mạng.

Những câu hỏi thường gặp

Thành phố 404 là gì?
Đây là tên thường gọi cho một khu vực ở tỉnh Cam Túc, Trung Quốc, được xây dựng thời Chiến tranh Lạnh phục vụ các chương trình hạt nhân; nó không được xuất hiện phổ biến trên bản đồ công khai.

Tại sao nơi này bí mật?
Sự bí mật liên quan đến tính chất quốc phòng và an ninh của hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm hạt nhân, nên thông tin và tiếp cận địa phương bị quản lý nghiêm ngặt.

Ai là người làm việc ở đó?
Các nhà khoa học và kỹ sư chuyên ngành vật lý hạt nhân tham gia chương trình; một trong những nhân vật được nhắc đến là Đặng Giá Tiên, người có vai trò quan trọng trong ngành vật lý hạt nhân Trung Quốc.

Có nguy cơ phóng xạ khi tới đó không?
Các hoạt động chế tạo và xử lý chất thải hạt nhân từng diễn ra tại khu vực, và có ghi nhận về môi trường làm việc với mức phơi nhiễm cao; vì vậy, việc tiếp cận đòi hỏi biện pháp bảo vệ và hướng dẫn an toàn chặt chẽ.

Làm sao để tham quan hoặc khảo sát?
Trước hết phải liên hệ với chính quyền địa phương và xin phép tại đồn cảnh sát; bất kỳ chuyến đi nào cũng cần tuân thủ các quy định an toàn và pháp lý hiện hành.

Thành phố 404 là một trong những di tích công nghiệp-quốc phòng hiếm hoi vẫn còn lưu dấu nhiều bài học lịch sử: từ quyết tâm xây dựng năng lực công nghệ cho tới hệ quả đối với con người và môi trường. Việc hiểu đúng bản chất của những địa điểm như vậy giúp chúng ta có cái nhìn cân bằng giữa tiến bộ kỹ thuật và trách nhiệm xã hội.

Để mở rộng góc nhìn về những nguồn tài nguyên hiếm và những thách thức khi khai thác, bạn có thể đọc bài viết mỏ beryli ở Tân Cương: tiềm năng, chi phí và vấn đề môi trường, phân tích những hệ quả kỹ thuật và sinh thái khi tiếp cận nguyên liệu chiến lược.

Nếu bạn quan tâm tới các công trình hạ tầng kỳ vĩ và phức tạp của Trung Quốc, phần mô tả chi tiết về nút giao Huangjuewan ở Trùng Khánh và cấu trúc nhiều tầng sẽ cung cấp góc nhìn về quy mô và thách thức trong thiết kế đô thị lớn.

Với những ai muốn tìm hiểu công nghệ thi công cầu và thiết bị làm thay đổi tiến độ xây dựng, bài viết về cỗ máy nối nhịp cầu SLJ900/32 và tác động của nó nêu rõ cách thiết bị nặng góp phần rút ngắn thời gian lắp đặt dầm và giảm phụ thuộc vào giàn giáo truyền thống.