Khi AI tái hiện diện mạo những nhân vật lịch sử: dự án chân dung thời hiện đại

Liệu những gương mặt từng đi vào sử sách có thể được tưởng tượng lại trong bối cảnh của thế kỷ 21? Một nghệ sĩ thiết kế đã dùng trí tuệ nhân tạo kết hợp với tư duy thẩm mỹ để trả lời câu hỏi ấy, tạo ra loạt chân dung hiện đại cho hàng trăm nhân vật nổi tiếng. Bài viết này mô tả dự án, cách AI được vận dụng và những bất ngờ thể hiện qua từng khuôn mặt.

Trí tuệ nhân tạo và dữ liệu: nền tảng để “phục dựng” gương mặt

Hiểu một cách đơn giản, các mô hình AI hiện nay hoạt động dựa trên bộ dữ liệu lớn (big data): chúng học từ vô số hình ảnh, phong cách trang điểm, kiểu tóc, trang phục và các mẫu mặt mũi để sinh ra hình ảnh mới. Nhờ lượng dữ liệu khổng lồ, AI có khả năng nhận diện đặc điểm gương mặt, kết hợp phong cách thẩm mỹ khác nhau và tạo ra phiên bản giả lập hợp lý trong bối cảnh mới.

Khả năng này không biến AI thành một nghệ sĩ tự chủ hoàn toàn: phần lớn quy trình vẫn do con người điều phối—từ việc chọn nguồn tư liệu, điều chỉnh tham số mô hình tới xử lý hậu kỳ bằng phần mềm chỉnh sửa ảnh. Kết quả là một sản phẩm lai giữa sức mạnh tính toán và óc thẩm mỹ của người làm nghệ thuật.

Dự án của Royalty Now Studios: ý tưởng và phương pháp

Nghệ sĩ Becca Saladin, thuộc Royalty Now Studios, đã thực hiện một thử nghiệm cụ thể: kết hợp công cụ AI với kiến thức lịch sử, kỹ năng thiết kế và xử lý ảnh để tái tạo chân dung hiện đại của hơn 100 nhân vật lịch sử. Thử nghiệm này tập trung vào việc đưa các biểu tượng lịch sử vào khung tham chiếu đương đại—hình dung họ nếu sống ở thời nay, khoác trang phục hiện đại, mang phong cách phổ thông của thế kỷ 21.

Quy trình gồm các bước chính: lựa chọn nhân vật có dữ liệu tham khảo đủ rõ ràng, nạp ảnh tư liệu vào mô hình AI, tinh chỉnh đầu ra theo hướng thẩm mỹ mong muốn, rồi hoàn thiện bằng chỉnh sửa tay để đảm bảo màu sắc, bố cục và biểu cảm phù hợp. Mục tiêu không phải là khẳng định tính chân thực tuyệt đối mà là mở một góc nhìn mới về những gương mặt quen thuộc.

Những chân dung đáng chú ý và cách AI diễn giải

Dưới đây là những điểm nhấn trong loạt ảnh: cách AI kết hợp các đặc trưng lịch sử với yếu tố thời trang và biểu cảm hiện đại, tạo ra những “phiên bản” vừa dễ nhận diện vừa đầy mới mẻ.

Alexander Đại đế

Alexander Đại đế (356 TCN – 323 TCN) được nhắc tới trong dự án với bối cảnh là một nhà lãnh đạo trẻ và quyết đoán. Bản mô phỏng dựa trên tư liệu lịch sử nhận diện ông là con trai của Philip II, từng lãnh đạo Macedonia và chinh phục nhiều vùng đất trong thời ngắn ngủi—ông qua đời ở tuổi 33 và tại vị khoảng 13 năm. Hình ảnh AI tạo ra cho thấy phiên bản Alexander của thời hiện đại mang nét điển trai, vầng trán cao và làn da ngăm—một cách biểu đạt phù hợp với hình tượng một chỉ huy dạn dày chiến trận.

Alexander Đại đế ở thế kỷ 21 do AI vẽ nên trông khá điển trai. (Ảnh: Royalty Now Studios)

William Shakespeare

William Shakespeare (1564 – 1616) là nhà viết kịch Anh được công nhận rộng rãi qua các vở kịch và thơ ca. Dự án AI tái hiện ông theo phong thái trí thức đương đại: trang phục gọn gàng, kính cận và biểu cảm điềm tĩnh, khác hẳn hình ảnh lãng tử thời xưa. Từ góc nhìn thẩm mỹ, lựa chọn này nhấn mạnh khía cạnh tác giả, người suy tư hơn là nhân vật bề ngoài kỳ lạ.

AI mô phỏng William Shakespeare trong thời hiện đại trông rất trí thức và thanh lịch. (Ảnh: Royalty Now Studios)

Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci (1452 – 1519) được biết đến là một nhân vật đa năng: họa sĩ, nhà phát minh, kỹ sư và người có nhiều ý tưởng đi trước thời đại. Những đóng góp được ghi nhận trong tư liệu bao gồm các khái niệm như thiết kế máy bay trực thăng, xe tăng, dù nhảy, sử dụng năng lượng Mặt Trời, máy tính, tàu hai thân, và các nghiên cứu trong giải phẫu, thiên văn, xây dựng, quang học, thủy lực. Trong bản tái hiện, AI đưa ra một phiên bản đầy phong cách—mái tóc dài, áo phông đen—gợi cảm giác ‘chất’ nhưng vẫn giữ được hào quang của người có tư duy khám phá.

AI cho rằng nếu Leonardo Da Vinci ở thế kỷ 21 thì ông sẽ có phong cách chất lừ như thế này? (Ảnh: Royalty Now Studios)

Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791) là nhà soạn nhạc người Áo, có ảnh hưởng sâu sắc tới nền tảng âm nhạc cổ điển châu Âu. Các thể loại ông chạm tới gồm piano, nhạc thính phòng, giao hưởng, âm nhạc tôn giáo và opera. Bản AI chọn cho Mozart kiểu tóc ngắn, diện mạo trẻ trung hơn so với các chân dung cổ điển, phản ánh xu hướng hiện đại hoá hình tượng thiên tài âm nhạc.

Nhà soạn nhạc thiên tài Mozart rất hợp với mái tóc ngắn mà AI vẽ cho ông. (Ảnh: Royalty Now Studios)

Vincent Van Gogh

Vincent Van Gogh (1853 – 1890) là danh hoạ Hà Lan, chịu ảnh hưởng của trường phái ấn tượng và phát triển một phong cách biểu đạt mạnh mẽ, trực cảm. Van Gogh được xem là một trong những gương mặt then chốt của nghệ thuật hiện đại, với nhiều tác phẩm trở thành biểu tượng và có giá trị lớn. Trong phiên bản AI, bức chân dung vẫn giữ nhiều nét cổ điển—một lựa chọn nhấn mạnh sự liên tục giữa di sản nghệ thuật và phiên bản tưởng tượng.

AI quyết giữ nét cổ điển cho đại danh họa Vincent Van Gogh. (Ảnh: Royalty Now Studios)

Những câu hỏi nên đặt ra khi AI “tái tạo” lịch sử

Loạt ảnh này kích thích cả sự tò mò lẫn suy ngẫm: việc đưa nhân vật lịch sử vào bối cảnh đương đại là cách kể chuyện bằng hình ảnh—nhưng nó cũng đặt ra những câu hỏi về biên giới giữa tưởng tượng và tái hiện. Người xem cần phân biệt rõ ràng giữa mục đích nghệ thuật (gợi hình ảnh) và tuyên bố lịch sử (khẳng định chân thực).

Ngoài ra, dự án cho thấy tầm quan trọng của vai trò con người trong mọi quy trình sáng tạo sử dụng AI: lựa chọn ảnh tham chiếu, điều chỉnh phong cách, và xử lý hậu kỳ đều quyết định chất lượng và chiều sâu của thành phẩm. AI ở đây là công cụ mạnh, nhưng không thay thế được phán đoán chuyên môn và thẩm mỹ con người.

Gợi ý cách tiếp cận khi xem các bản mô phỏng

Khi tiếp cận các bản chân dung do AI tạo ra, bạn có thể cân nhắc vài điểm sau để đọc hình ảnh một cách sáng suốt:

• Nhìn nhận bản ảnh như một tác phẩm nghệ thuật, không phải chứng cứ lịch sử.
• Quan sát cách AI kết hợp đặc trưng lịch sử (tóc, râu, trang phục truyền thống) với yếu tố hiện đại (kính, áo phông, kiểu tóc ngày nay).
• Đặt câu hỏi về nguồn tư liệu gốc được dùng làm nền tảng, vì điều này ảnh hưởng lớn tới độ ‘tương hợp’ giữa hình ảnh và nhân vật lịch sử.

Kết luận

Dự án của Royalty Now Studios là một ví dụ thú vị cho thấy AI có thể là công cụ mở rộng tưởng tượng, giúp chúng ta nhìn nhân vật lịch sử dưới góc cạnh mới. Tuy vậy, những chân dung này nên được xem dưới lăng kính nghệ thuật và phỏng đoán có kiểm soát hơn là bản ghi lịch sử chính xác. Ở ranh giới giữa quá khứ và hiện tại, AI góp phần làm phong phú cách chúng ta kể lại câu chuyện của những con người từng hình thành thế giới văn hoá và khoa học.

Với người đọc quan tâm, những bộ ảnh kiểu này vừa mang tính giải trí vừa kích thích suy ngẫm—về lịch sử, về cách công nghệ thay đổi cách ta tưởng tượng quá khứ.