Hiểu Biết Về Bệnh Zona Thần Kinh: Triệu Chứng, Nguyên Nhân và Cách Điều Trị

Bệnh zona thần kinh, hay còn gọi là herpes zoster, là một loại bệnh nhiễm trùng do virus varicella-zoster gây ra, cùng loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi bệnh thủy đậu, virus này có khả năng tồn tại trong hệ thần kinh của cơ thể dưới dạng tiềm tàng và có thể tái hoạt động gây ra zona sau nhiều năm.

Zona thần kinh được biết đến như một dạng bệnh lý của herpes zoster. Dấu hiệu chính thường thấy là một dải mụn nước đỏ gây đau đớn, thường xuất hiện ở một bên cơ thể, như vùng thân, cổ hoặc mặt.

Virus varicella-zoster có thể ngủ yên trong các nhánh dây thần kinh và khi cơ thể có sự thay đổi trong hệ miễn dịch (như suy giảm sức đề kháng do tuổi tác hay các yếu tố khác), virus sẽ tái hoạt động và gây ra triệu chứng zona thần kinh.

Bệnh nhân mắc zona có thể truyền virus cho người khác qua tiếp xúc trực tiếp với các mụn nước xuất hiện trên da. Tuy nhiên, người tiếp xúc sẽ bị thủy đậu, không phải zona. Do đó, bệnh nhân nên hạn chế tiếp xúc với người khác cho đến khi mụn nước lành hẳn.

Dù không đe dọa đến tính mạng, zona thần kinh có thể gây ra những cơn đau nhức khó chịu. Việc tiêm vắc-xin có thể giảm nguy cơ mắc bệnh này, và nếu điều trị kịp thời, có thể giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh cùng với việc giảm thiểu các biến chứng có thể xảy ra.

Triệu chứng zona thần kinh

Các triệu chứng zona thần kinh đầu tiên và đáng chú ý nhất thường là đau và nóng rát.

Các triệu chứng đầu tiên thường gặp của zona thần kinh là cảm giác đau và nóng rát ở một bên cơ thể, theo sau là sự xuất hiện của phát ban đỏ.

Phát ban zona thường có các biểu hiện như:

Cùng với đó, một số người có thể trải qua các triệu chứng khác như:

Các biến chứng nghiêm trọng khác có thể bao gồm:

Nguyên nhân gây bệnh zona thần kinh

Bệnh zona chủ yếu do virus varicella-zoster, cùng với virus gây thủy đậu. Bất kỳ ai đã từng mắc bệnh thủy đậu đều có khả năng phát triển zona thần kinh trong tương lai. Sau khi hồi phục từ thủy đậu, virus sẽ ở dạng tiềm tàng trong hệ thần kinh và có thể tái hoạt động trong cuộc sống sau này.

Cho đến nay, lý do cụ thể khiến virus tái hoạt động vẫn chưa được xác định rõ. Một trong những giả thuyết là do khả năng miễn dịch suy giảm khi tuổi tác tăng lên. Virus này thuộc nhóm virus herpes, bao gồm cả herpes môi và herpes sinh dục, nhưng zona không gây ra các triệu chứng liên quan đến herpes sinh dục.

Hầu hết các ca bệnh zona tự khỏi trong vòng 2-3 tuần.

Nguy cơ mắc bệnh zona thần kinh

Thông thường, các trường hợp bệnh zona sẽ tự khỏi trong khoảng từ 2 đến 3 tuần. Mọi người có khả năng mắc zona chỉ một lần trong đời, nhưng khoảng 1/3 người sẽ gặp tình trạng này ít nhất một lần trong cuộc sống. Bệnh thường xuất hiện ở người lớn tuổi và những người có hệ miễn dịch yếu.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

Biến chứng của zona thần kinh

Dù bệnh zona không gây tử vong, nó có thể dẫn đến một số biến chứng nghiêm trọng như:

Đau thần kinh mãn tính: Sau khi mụn nước lành, một số bệnh nhân có thể vẫn cảm thấy đau nhức kéo dài ở vùng da đã từng bị ảnh hưởng bởi virus.

Điều này xảy ra do dây thần kinh bị viêm và tổn thương. Để điều trị, bệnh nhân thường cần đến các thuốc giảm đau và vật lý trị liệu.

Mù mắt: Biến chứng nguy hiểm này có thể xảy ra khi zona ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác, gây ra đau mắt kèm theo phát ban ở quanh vùng mặt.

Tổn thương các dây thần kinh khác: Bệnh nhân có thể bị mất cảm giác hoặc có vấn đề về cân bằng và thính giác.

Nhiễm trùng da: Biến chứng này xảy ra khi các vùng da bị lở loét và có thể nghiêm trọng hơn ở những người có bệnh lý da liễu khác.

Phương pháp điều trị zona thần kinh

Chẩn đoán bệnh zona thường được thực hiện qua khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ xem xét tình trạng da và các triệu chứng mà bệnh nhân gặp phải. Đôi khi, bác sĩ yêu cầu thêm xét nghiệm hoặc kiểm tra mẫu da từ mụn nước để xác nhận virus.

Mặc dù hiện nay chưa có thuốc chữa tận gốc bệnh zona, nhưng việc sử dụng thuốc kháng virus kịp thời có thể giúp tăng tốc độ hồi phục và hạn chế biến chứng. Những loại thuốc này bao gồm:

Các cơn đau do zona có thể nặng, vì vậy bác sĩ có thể kê đơn:

Kem capsaicin;

Chế độ sinh hoạt cho bệnh nhân mắc zona thần kinh

Bệnh nhân nên tắm bằng nước ấm hoặc sử dụng gạc ướt mát để giảm ngứa. Ngoài ra, việc giảm căng thẳng trong cuộc sống cũng rất quan trọng.

Zona thần kinh có lây không?

Nhiều người thắc mắc zona thần kinh có lây truyền hay không. Như đã đề cập, đây là một bệnh truyền nhiễm và có khả năng lây qua tiếp xúc trực tiếp như dùng chung vật dụng cá nhân. Tuy nhiên, người bị lây nhiễm sẽ chỉ mắc bệnh thủy đậu, không phải zona, và những người đã từng bị thủy đậu sẽ không bị lây zona từ người khác.

Người mắc zona thần kinh nên hạn chế thực phẩm giàu chất béo.

Bệnh zona thần kinh kiêng ăn gì?

Những thực phẩm mà người mắc bệnh zona nên kiêng:

Ngoài ra, một số thực phẩm nên được bổ sung hàng ngày bao gồm:

Thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất như kẽm, vitamin A, B12, C, E có thể hỗ trợ nâng cao hệ miễn dịch. Lysine cũng được cho là có tác dụng ức chế sự phát triển của virus gây bệnh.

Lysine: Là amino acid có tác dụng ức chế một số loại virus, bao gồm cả virus gây zona.

Thực phẩm giàu kẽm và các vitamin A, B12, C, E: Một chế độ ăn uống cân bằng sẽ giúp ngăn ngừa sự thiếu hụt dinh dưỡng làm suy yếu hệ miễn dịch.

Các carbohydrates phức tạp: Thay thế carbohydrates đơn giản bằng carbohydrates phức tạp có thể giúp giảm viêm và cải thiện sức khỏe tổng thể. Các nguồn carbohydrates phức tạp bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt và khoai lang.

Những lưu ý để tránh lây nhiễm và biện pháp phòng ngừa bệnh

Để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh zona thần kinh và giảm thiểu các biến chứng, người bệnh cần lưu ý đến một số vấn đề sau:

Phương pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa là tiêm vắc-xin thủy đậu, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh zona và tăng cường khả năng miễn dịch.

Tiêm vaccine thủy đậu là cách tốt nhất để phòng ngừa bệnh

Dù bệnh zona không nguy hiểm tính mạng, nhưng nó gây ra nhiều đau đớn và khó chịu. Do đó, việc điều trị sớm là rất quan trọng để tránh những biến chứng không mong muốn xảy ra và bảo vệ sức khỏe cho cả người bệnh lẫn những người xung quanh.