Đập Tam Hiệp: Nguy Cơ Từ 1,8 Tỷ Tấn Trầm Tích Tích Tụ

Đập Tam Hiệp, một trong những công trình thủy điện vĩ đại nhất thế giới, được đặt tại Trung Quốc, đã tạo nên những cuộc tranh cãi lớn về những tác động của nó đến môi trường và đời sống con người. Theo CNN, đây là dự án thủy điện lớn nhất trong lịch sử, với tổng chi phí lên tới 200 tỷ Nhân dân tệ (28,6 tỷ USD) và mất gần hai thập kỷ để hoàn thành.

Hoàn thành vào năm 2006, đập này có chiều cao lên tới 181 mét và chiều dài 2.335 mét, không chỉ được coi là nguồn cung cấp điện khổng lồ mà còn nhằm mục đích kiểm soát lũ lụt để bảo vệ hàng triệu người sống dọc theo dòng sông Dương Tử.

Khi xây dựng, mục tiêu của dự án là tạo ra điện năng nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế cho đất nước. Điều này được ví như sự kiện lịch sử của các Pharaoh xây dựng kim tự tháp Ai Cập, nhất là khi đập này được xây dựng tại nơi có địa hình hiểm trở.

Hình ảnh từ trên không cho thấy hoạt động xả lũ từ Đập Tam Hiệp vào giữa năm 2020. (Ảnh: Wang Gang/Xinhua via Getty Images).

Đập Tam Hiệp không chỉ đơn giản là một công trình thủy điện mà còn là một “gã khổng lồ” trong ngành sản xuất điện với công suất lên tới 22.500 Megawatt, gấp ba lần công suất của Đập Grand Coulee lớn nhất ở Mỹ.

Truyền thông Trung Quốc cho biết, trong suốt gần 20 năm hoạt động, đập này đã góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế với hơn 22.000 tỷ Nhân dân tệ (trên 3.000 tỷ USD).

Đáng chú ý là sản lượng điện hàng năm từ năm 2018 đến năm 2021 luôn đạt mức cao, trong đó riêng năm 2020, đập Tam Hiệp lập kỷ lục với tổng sản lượng 111,8 tỷ kWh, trở thành tiêu chuẩn cho ngành thủy điện thế giới.

“Dù mang lại lợi ích to lớn, nhưng đập Tam Hiệp cũng đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết” – theo nhận định từ Quốc vụ viện Trung Quốc.

Những Thách Thức Đang Đối Diện

Việc xây dựng đập đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng triệu người bị di dời, bên cạnh đó còn tạo ra những tác động xấu đến địa chất khu vực. Sự thay đổi lớn về lượng nước phía sau đập đã khiến cho vết nứt và lở đất xảy ra thường xuyên dọc theo bờ sông Dương Tử.

NASA báo cáo rằng, điều thú vị về đập Tam Hiệp là nó có thể làm chậm tốc độ quay của Trái Đất do khối lượng nước khổng lồ trong hồ chứa.

Đặc biệt, một trong những mối lo ngại lớn nhất hiện nay là tình trạng tích tụ trầm tích trong hồ chứa. Đập Tam Hiệp đã giữ lại một khối lượng lớn bùn, gây khó khăn trong việc kiểm soát lũ lụt và dẫn tới tình trạng xói mòn nghiêm trọng ở hạ lưu sông.

Trong 18 năm qua, từ khi bắt đầu hoạt động, đập đã tích tụ lên tới 1,8 tỷ tấn trầm tích, đủ để hình thành một ngọn núi. Đây là một con số đáng lo ngại, khi mà tốc độ tích tụ này vẫn không ngừng tăng.

Các nghiên cứu cho thấy, tốc độ tải lượng trầm tích của sông Dương Tử đã giảm khoảng 20% trong hai thập kỷ qua do sự ảnh hưởng của đập Tam Hiệp. Tình trạng này khiến cho khả năng điều tiết nước của hồ chứa ngày càng suy giảm, làm tăng nguy cơ lũ lụt cho khu vực dân cư đông đúc.

Lưu lượng nước đổ vào đập Tam Hiệp lên tới 75.000 mét khối mỗi giây trong năm 2020. (Ảnh: Xinhua/PA).

Các Hệ Lụy Của Việc Tích Tụ Trầm Tích

Việc đập Tam Hiệp chặn dòng sông Dương Tử tối đa hóa công suất điện khiến cho sự tích tụ trầm tích trở thành vấn đề nghiêm trọng trong dài hạn. Nếu không có biện pháp khắc phục, nhiều khả năng sẽ dẫn tới tình trạng tắc nghẽn cảng Trùng Khánh trong tương lai gần, ảnh hưởng trực tiếp đến vận tải và sinh hoạt của người dân.

Các nhà thủy văn học đã cảnh báo rằng lượng phù sa lớn có thể gây cản trở hoạt động của các tuabin tại đập, làm giảm hiệu suất sản xuất điện và có thể dẫn đến thảm họa lũ lụt nghiêm trọng hơn trong khu vực.

“Việc bồi lắng hàng trăm triệu tấn mỗi năm sẽ chặn cảng Trùng Khánh, làm ngập đất ở thượng nguồn và có thể gây thiệt hại lớn về tính mạng” – Giáo sư Hoàng Vạn Lý đã cảnh báo cách đây nhiều năm, một cảnh báo giờ đây đã được xác nhận.

Lời nhắc nhở đó đang trở thành hiện thực khi 18 năm kể từ khi đập Tam Hiệp khai thác, 1,8 tỷ tấn trầm tích đã tích tụ trong hồ chứa, với tốc độ 100 triệu tấn mỗi năm. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến việc quản lý nước mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống của nhiều người.

Giải quyết vấn đề này không chỉ nhằm bảo vệ hoạt động của hồ chứa mà còn bảo vệ môi trường sinh thái sông Dương Tử, đảm bảo sử dụng bền vững tài nguyên nước và an toàn cho con người.