Hiện Tượng Bí Ẩn: Tại Sao Người Cổ Đại Đốt Nhà Sau Mỗi 60 Năm?

Các nghiên cứu khảo cổ đã chỉ ra rằng những vụ hỏa hoạn tại các ngôi nhà của người cổ đại không hề là sự ngẫu nhiên.

Trong khoảng thời gian từ 5500 đến 2750 trước Công nguyên, khu vực ngày nay là Romania, Moldova và Ukraine đã là nơi sinh sống của một nền văn hóa nổi tiếng, được gọi là nền văn hóa Cucuteni-Trypillia.

Dù không được biết đến nhiều như người Sumer ở vùng Lưỡng Hà, nhưng nền văn hóa Cucuteni-Trypillia đóng vai trò quan trọng trong lịch sử nhân loại, được xem như là một trong những tổ tiên lâu đời nhất ở châu Âu.

Bị bao quanh bởi các dãy núi Carpathian cùng với các con sông lớn như Dnieper và Dniester, nền văn hóa này nổi bật bởi sự phát triển vượt bậc. Họ đã trồng các loại ngũ cốc như lúa mì và lúa mạch, đồng thời xây dựng những lò nung để sản xuất gốm và chế tác đồ trang sức bằng đồng. Những chiếc rìu được làm từ đồng của họ cũng được dùng để chặt cây và xây dựng nhà cửa.

Thực tế, sức sáng tạo của nền văn hóa Cucuteni-Trypillia thật khó mà đánh giá hết. Họ đã xây dựng những ngôi nhà khổng lồ với khung gỗ được gia cố bằng đất sét, có thể đạt kích thước bằng hai sân bóng rổ, tương đương gần 700 mét vuông.

Các cấu trúc của nền văn hóa này đã gây thắc mắc cho giới khảo cổ học trong nhiều năm. Điều kỳ lạ không phải chỉ ở kích thước mà còn ở việc mỗi 60 đến 80 năm, các ngôi nhà lại bị đốt cháy một cách bí ẩn.

Không chỉ riêng Cucuteni-Trypillia, các cộng đồng cổ khác ở phần Trung và Đông Âu cũng ghi nhận hiện tượng này đến nỗi các nhà nghiên cứu đã đặt tên cho nó là “Burned house horizon” (khu vực nhà cháy).

Nguyên Nhân Của Hiện Tượng Cháy Nhà

Trong thời gian dài, các lý do như sét đánh hoặc kẻ thù tấn công từng được đưa ra để lý giải cho các vụ cháy. Một lý thuyết hợp lý, nhất là khi mà vật liệu xây dựng thời đó thường dễ cháy như ngũ cốc hay hàng dệt. Nhưng tại sao người dân lại tự phá hủy nhà cửa của chính mình?

Tuy vậy, nhiều nhà khoa học đã tìm ra những lý do thật sự bất ngờ giải thích cho hiện tượng này.

Mirjana Stevanovic, một nhà khảo cổ đến từ Serbia, cho rằng kết cấu của những ngôi nhà đã được phá hủy một cách có chủ ý, điều này có thể mang ý nghĩa biểu tượng.

Hình ảnh cộng đồng văn hóa Cucuteni-Trypillia được tái tạo lại bởi những nhà nghiên cứu.

Nghiên cứu của cô gợi lại những phát hiện của Vikentiy Khvoyka, người tin rằng các ngôi nhà đã bị thiêu rụi khi chủ nhân của chúng qua đời.

Trong khi đó, Evgeniy Yuryevich Krichevski lại có một yếu tố thực tiễn hơn. Ông cho rằng những cộng đồng tiền sử ở Đông Âu không phá hủy nhà, mà là đang củng cố chúng.

Ông cho rằng, việc đốt cháy sẽ giúp cứng hóa đất sét trong tường, trong khi khói sẽ đuổi côn trùng. Nhiều nghiên cứu hiện đại cũng đồng tình rằng việc đốt cháy các cấu trúc cũ có thể nhằm tạo ra không gian cho các ngôi nhà mới.

Khôi Phục Quá Khứ

Năm 2022, một nhóm khảo cổ và nhà bảo tồn từ Hungary đã tìm hiểu rõ hơn về hiện tượng này bằng cách phân tích đất và thực vật tại một địa điểm gần Budapest. Kết quả cho thấy trong ba sự kiện cháy xảy ra tại khu vực Százhalombatta-Földvár, có hai sự kiện có dấu hiệu bắt đầu một cách có chủ ý.

Các nhà khảo cổ Arthur Bankoff và Frederik Winter đã tiến hành một nghiên cứu khác. Năm 1977, họ đã mua một ngôi nhà cũ từ một gia đình nông dân ở Thung lũng hạ lưu sông Morava tại Serbia. Do ngôi nhà này được làm từ cùng loại vật liệu với những ngôi nhà bị đốt, họ đã bắt đầu một thí nghiệm.

Kết quả cho thấy, trong khi mái ngói bị hủy hoại, tường đất vẫn giữ nguyên vẹn một cách bất ngờ. Điều này, kết hợp với thực tế rằng thí nghiệm cần một lượng nhiên liệu rất lớn, chỉ ra rằng các vụ đốt cháy trong lịch sử là hành động có chủ ý, không phải ngẫu nhiên.

Cấu trúc tiêu biểu của một ngôi nhà được xây dựng bởi cộng đồng Cucuteni-Trypillia

Không chỉ Bankoff và Winter, mà còn có một nhóm khảo cổ học từ Ukraine và Anh đã tiến hành đốt một ngôi nhà theo đúng phong cách của nền văn hóa Cucuteni-Trypillia vào năm 2018.

Thí nghiệm này đã cho thấy, bên cạnh việc họ chủ động xây dựng ngôi nhà, kết quả vẫn tương tự: cả hai tòa nhà đều giữ nguyên vẻ ngoài, cùng với nhiều hiện vật bên trong. Đặc biệt, ngọn lửa không lan rộng, cho thấy rằng quy trình này có thể kiểm soát và an toàn.

Cuối cùng, các nhà nghiên cứu một lần nữa bị sốc bởi lượng nhiên liệu cần thiết để đạt được nhiệt độ cao trong lớp trầm tích. Cụ thể, họ cần khoảng 130 cây xanh cho mỗi tòa nhà một tầng và 250 cây cho tòa nhà hai tầng. Như vậy, một khu định cư với 100 ngôi nhà sẽ cần đến gần 10 km vuông rừng để phục vụ cho việc đốt cháy.